فروش اقساطی در طلافروشی: راهنمای تخصصی ثبت، سود، پیگیری و حسابداری

«فروش اقساطی در طلافروشی» یکی از رایج‌ترین روش‌های فروش در صنف طلا است — مشتری انگشتر یا گردنبند می‌خرد، بخشی نقد می‌دهد و بقیه را در چند ماه پرداخت می‌کند. یک نرم‌افزار حسابداری طلافروشی باید هم فروش نقدی و هم اقساطی را در یک تراکنش ثبت کند، چک هر قسط را نگه دارد و صفحه‌ای برای پیگیری سررسید داشته باشد. اگر این سه مورد در سیستم نباشد، بدهی معوق و مشکل نقدینگی ناگهانی پیش می‌آید. این راهنمای تخصصی، حسابداری و پیگیری فروش قسطی را گام‌به‌گام توضیح می‌دهد.

فروش اقساطی در طلافروشی چیست؟

در فروش اقساطی، مالکیت کالا معمولاً پس از توافق و دریافت پیش‌پرداخت به مشتری منتقل می‌شود (طبق قرارداد)، اما کل مبلغ یک‌جا دریافت نمی‌شود. فروشگاه باید بداند: چقدر نقد گرفته، چقدر طلبکار است، هر قسط کی سر می‌رسد و آیا سود اقساط توافق شده است.

چرا فروش اقساطی در صنف طلا رایج است؟

• مبلغ بالای کالا — مشتری کمتر یک‌جا نقد دارد.
• رقابت فروشگاه‌ها — طرح اقساط جذب مشتری می‌کند.
• مناسبتی (عروسی، یلدا) — تقاضای فصلی.
• سود اقساط — منبع درآمد مکمل برای فروشگاه.

تفاوت فروش نقدی و اقساطی در حسابداری

• فروش نقدی: دریافت کامل → بستن حساب همان روز.
• فروش اقساطی: پیش‌پرداخت + ثبت «طلب از مشتری» + جدول اقساط.
• گزارش: نقدینگی واقعی ≠ فروش ماه — باید وصولی‌ها جدا دیده شوند.

در یک فروشگاه واقعی، هر روز هم فروش نقدی دارید هم اقساطی. نرم‌افزار باید در همان فرم تراکنش فروش بپرسد: «نقدی» یا «اقساطی»؟ اگر نقدی — کل مبلغ دریافت می‌شود. اگر اقساطی — پیش‌پرداخت + جدول قسط + ثبت چک فعال می‌شود. در زرین‌حساب این تفکیک از همان لحظه ثبت انجام می‌شود.

در سیستم حسابداری طلافروشی، این تفکیک از ابتدا طراحی شده — برخلاف اکسل یا نرم‌افزار عمومی که اقساط را جداگانه پیگیری می‌کنند.

۶ جزء اصلی هر فروش اقساطی

1. مبلغ کل فاکتور — طلا + اجرت + سود + مالیات (محاسبه با فرمول قیمت).
2. پیش‌پرداخت — مبلغ نقد روز فروش.
3. مانده بدهی — کل − پیش‌پرداخت.
4. تعداد اقساط — مثلاً ۶ یا ۱۲ قسط.
5. نرخ سود اقساط — درصد توافق‌شده (در صورت وجود).
6. سررسید و چک — تاریخ و شماره هر قسط.

گام‌به‌گام: ثبت فروش اقساطی

1. ثبت تراکنش فروش با وزن، عیار و قیمت روز
2. انتخاب «نقدی» یا «اقساطی» — در همان فرم تراکنش
3. در حالت اقساطی: وارد کردن پیش‌پرداخت و تعداد قسط
4. تعیین نرخ سود اقساط (در صورت قرارداد)
5. تکمیل جدول: تاریخ سررسید، مبلغ و شماره چک هر قسط
6. صدور فاکتور و ارسال مودیان (در صورت نیاز)
7. پیگیری در صفحه اختصاصی «اقساط»

سود اقساط — چگونه محاسبه و ثبت می‌شود؟

اگر قرارداد شامل سود اقساط باشد (مثلاً ۲٪ ماهانه روی مانده)، این مبلغ باید در فاکتور/تراکنش شفاف باشد. در زرین‌حساب، فیلد «نرخ سود اقساط (درصد)» و «مبلغ سود اقساط» در تراکنش نمایش داده می‌شود. این سود، درآمد فروشگاه است — نه بخشی از بهای طلا.

پیگیری اقساط و کنترل معوق

ثبت اقساط در تراکنش فروش کافی نیست — باید صفحه اختصاصی مدیریت اقساط داشته باشید. در زرین‌حساب، منوی «اقساط» (/installments) تمام طرح‌های اقساطی را یک‌جا نشان می‌دهد: تراکنش‌های فروش اقساطی و طرح‌های دستی، جدول سررسید هر مشتری، بخش اقساط سررسید گذشته، جستجو با نام مشتری یا شماره چک، و دکمه «وصول شده» برای هر قسط.

1. گزارش اقساط سررسید گذشته
2. تماس با مشتری
3. ثبت وصول در سیستم
4. به‌روزرسانی مانده
5. پیگیری چک برگشتی
6. گزارش نقدینگی
7. بایگانی قرارداد

مالیات و مودیان در فروش اقساطی

فاکتور فروش طلا — با تفکیک اجرت و مالیات — معمولاً در زمان فروش صادر و به مودیان ارسال می‌شود؛ چه نقد چه اقساطی. دریافت قسط‌های بعدی، وصول طلب است. با حسابدار خود برای جزئیات قانونی هماهنگ کنید.

طرح اقساطی دستی — چه زمانی؟

اگر بدهی از قبل وجود دارد (مثلاً مشتری قدیمی بدون فاکتور سیستمی) یا توافق خارج از فروش جدید است، «طرح اقساطی دستی» در صفحه اقساط قابل ثبت است: نام مشتری، مبلغ کل، پیش‌پرداخت، جدول قسط — بدون لینک به فاکتور فروش طلا.

قرارداد، چک و مدیریت ریسک

• قرارداد کتبی با مبلغ کل، پیش‌پرداخت، تعداد قسط و سود
• کپی کارت ملی و تماس معتبر
• ثبت شماره چک هر قسط در سیستم
• سقف اعتبار برای هر مشتری (سیاست فروشگاه)
• عدم فروش اقساطی بیش از توان نقدینگی فروشگاه

۷ اشتباه رایج در فروش اقساطی طلافروشی

1. ثبت فاکتور نقدی در حالی که اقساطی است — گزارش درآمد غلط.
2. نداشتن جدول سررسید — فراموشی قسط.
3. ثبت نکردن سود اقساط — درآمد از دست رفته در گزارش.
4. عدم پیگیری چک — برگشت چک و ضرر.
5. اقساط زیاد بدون سقف اعتبار — ریسک نقدینگی.
6. استفاده از دفتر/اکسل — با ۵۰+ مشتری اقساطی فرو می‌پاشد.
7. فراموش کردن مودیان — فاکتور فروش بدون ارسال.

فروش اقساطی در زرین‌حساب — ۳ قابلیت اصلی

زرین‌حساب فروش اقساطی را نه به‌صورت افزونه جدا، بلکه یکپارچه با تراکنش و حسابداری پشتیبانی می‌کند. سه ستون اصلی این سیستم:

۱. ثبت تراکنش نقدی و اقساطی

در فرم «تراکنش جدید»، فیلد «نوع پرداخت» دو گزینه دارد: نقدی و اقساطی. با انتخاب اقساطی، فیلدهای پیش‌پرداخت، تعداد قسط، نرخ سود اقساط و جدول سررسید فعال می‌شوند. نیازی به ثبت جداگانه در اکسل یا دفتر نیست — همان فاکتور فروش، نوع پرداخت را هم ذخیره می‌کند.

• فروش نقدی: دریافت کامل مبلغ در همان روز
• فروش اقساطی: پیش‌پرداخت + مانده بدهی + جدول قسط
• محاسبه خودکار مبلغ هر قسط از مانده
• ثبت سود اقساط در همان تراکنش

۲. صفحه اختصاصی مدیریت اقساط

صفحه «اقساط» مرکز کنترل بدهی مشتریان است — نه فقط لیست. در این صفحه می‌بینید: کدام مشتری چه قسطی سررسید شده، چه مبلغی باقی مانده و آیا چک وصول شده یا نه. تفکیک چک دریافتنی از نقد صندوق و برگشت چک را در مقاله حسابداری چک طلافروشی بخوانید.

• لیست همه تراکنش‌های اقساطی و طرح‌های دستی
• بخش «اقساط سررسید گذشته» برای پیگیری فوری
• جستجو با نام مشتری یا شماره چک
• علامت‌گذاری «وصول شده» برای هر قسط
• ثبت «طرح اقساطی دستی» برای بدهی‌های قدیمی
• نمایش پیش‌پرداخت، تعداد قسط و سود اقساط هر طرح

۳. ثبت و پیگیری چک اقساط

در طلافروشی، بسیاری از اقساط با چک وصول می‌شوند. برای هر قسط در جدول سررسید: تاریخ، مبلغ و شماره چک ثبت می‌شود. پس از وصول، با یک کلیک «وصول شده» را فعال می‌کنید. اگر چک برگشت بخورد، همان رکورد در صفحه اقساط قابل پیگیری است.

• شماره چک برای هر قسط در جدول سررسید
• تاریخ سررسید شمسی هر قسط
• وضعیت پرداخت‌شده / پرداخت‌نشده
• جستجو با شماره چک در صفحه اقساط

جمع‌بندی

فروش اقساطی در طلافروشی فرصت فروش بیشتر است، اما بدون ثبت سیستمی و پیگیری سررسید تبدیل به بدهی معوق و استرس نقدینگی می‌شود. از همان روز اول: نوع پرداخت (نقدی/اقساطی) را در تراکنش ثبت کنید، شماره چک هر قسط را وارد کنید و حداقل هفتگی صفحه اقساط را برای معوق‌ها بررسی کنید.